۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ - دانشمندان دانشگاه کمبریج معمای این موضوع را که چرا هم «تحریک» و هم «مسدود کردن» یک «سوئیچ» خاص در مغز می‌تواند به کاهش وزن کمک کند، حل کرده‌اند؛ یافته‌هایی که می‌تواند به افزایش اثربخشی داروهای چاقی کمک کند.

مطالعۀ منتشر شده در نشریۀ  Nature Metabolismنشان داد که پاسخ در مکان قرارگیری این سوئیچ نهفته است: تحریک این سوئیچ در ساقۀ مغز (Brainstem) باعث سرکوب اشتها می‌شود، در حالی که همان نتیجه را می‌توان با مسدود کردن همین سوئیچ در هیپوتالاموس (Hypothalamus) به دست آورد.

بیش از یک میلیارد نفر در سراسر جهان با چاقی زندگی می‌کنند که خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت نوع ۲، بیماری‌های قلبی-عروقی و سرطان را افزایش می‌دهد. کاهش وزن می‌تواند این عوارض را کاهش دهد، اما کاهش وزن تنها از طریق رژیم غذایی و ورزش می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

در چند سال گذشته، نسل جدیدی از داروهای کاهش وزن ظهور کرده‌اند که گیرنده‌های خاصی را در مغز هدف قرار می‌دهند، اشتها را کاهش می‌دهند و منجر به کاهش وزن شده و همچنین به کنترل سطح قند خون کمک می‌کنند. چندین مورد از این داروها، مانند Wegovyو Ozempic، با تحریک یک سوئیچ پروتئینی موسوم به «گیرندۀ پپتید-۱ شبه گلوکاگون (GLP-1R)» عمل می‌کنند.

سایر داروهای کاهش وزن هم بر این گیرنده و هم بر گیرندۀ دوم، یعنی «گیرنده پپتید انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز (GIPR)»، اثر می‌گذارند. با این حال، برخی از این داروها مانند  Mounjaroو Zepbound، گیرندۀ  GIPRرا تحریک می‌کنند، در حالی که برخی دیگر مانند MariTide، آن را مسدود می‌کنند. این واقعیت که چرا این دو عملکرد متضاد، نتیجه یکسانی دارند، دانشمندان را گیج کرده بود.

اکنون، محققان موسسه علوم متابولیک دانشگاه کمبریج با استفاده از موش‌ها این معما را حل کرده‌اند. آن‌ها نشان دادند که دو نوع مختلف از داروهای  GIPRبر نواحی متمایزی از مغز اثر می‌گذارند.  آنها همچنین نشان دادند که این داروها می‌توانند هنگام ترکیب با داروهای خاص مبتنی بر GLP-1، کاهش وزن را تقویت کنند.

تیم تحقیق از موش‌های مهندسی‌شده ژنتیکی استفاده کرد و به‌طور انتخابی گیرندۀ پپتید انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز(GIPR)را از بخش‌های مختلف مغز حذف کرد تا ببیند کدام نواحی مسئول اثرات داروهای چاقی هستند. یک گروه از موش‌ها فاقد  GIPRدر ساقۀ مغز بودند (ناحیه‌ای در پایه مغز، درست بالای نخاع، که با اشتها و حالت تهوع درگیر است). گروه دوم فاقد  GIPRدر هیپوتالاموس بودند (مرکز اصلی کنترل گرسنگی و وزن بدن). گروه سوم نیز به عنوان گروه کنترل، موش‌های عادی و بدون تغییر بودند.

سپس محققان این موش‌ها را با ترکیبات مختلفی از یک «آگونیست GIPR» (که گیرنده را فعال می‌کند)، یک «آنتاگونیست GIPR» (که گیرنده را مسدود می‌کند) و یک داروی  GLP-1تحت درمان قرار دادند و میزان دریافت غذا، وزن بدن، توده چربی، کنترل گلوکز و فعالیت مغزی را اندازه‌گیری کردند.

با مقایسه پاسخ‌های موش‌های عادی با موش‌های فاقد GIPRدر نواحی مختلف مغز، آن‌ها نشان دادند که آگونیست‌های  GIPRبا اثر بر ساقه مغز، باعث سرکوب اشتها و کاهش وزن می‌شوند.

آن‌ها همچنین نشان دادند که آنتاگونیست‌های GIPR(مسدودکننده‌ها) با اثر بر گیرنده در هیپوتالاموس، به کاهش وزن کمک می‌کنند؛ زیرا در آنجا «ترمزی را که مانع از توانایی ساقه مغز در پاسخ به سیگنال‌های سیری» می‌شد، رها می‌کنند. به نظر می‌رسد مسدود کردن GIPR همچنین می‌تواند اثر داروهای نوظهوری که گیرندۀ آمیلین (Amylin) را هدف می گیرند، تقویت کند. این موضوع نشان می‌دهد که آنتاگونیست‌های GIPRپتانسیل استفاده برای تقویت انواع مختلف داروهای ضد چاقی را دارند.

این یافته‌ها توضیح می‌دهند که چرا داروهایی مانند MariTide(که در حال حاضر در فاز ۳ کارآزمایی‌های بالینی است و ترکیبی از مسدودکننده  GIPRو فعال‌کننده  GLP-1است) تا این حد موثر هستند و چگونگی طراحی درمان‌های ترکیبی حتی بهتر را نشان می‌دهند.

محققان نوشتند: درک این که کدام مدار مغزی به این داروها پاسخ می‌دهند و چگونه این کار را انجام می‌دهند، می‌تواند به ما در طراحی داروهای بهتر در آینده کمک کند که کاهش وزن بیشتری را با عوارض جانبی کمتر ایجاد کنند. کار ما همچنین این ایده را تقویت می‌کند که مغز در درمان چاقی نقشی محوری دارد. داروهای چاقی صرفاً بر روده یا پانکراس اثر نمی‌گذارند؛ بلکه اثرات مهمی بر مدارات مغزی مشخص و قابل شناسایی دارند که اشتها و مصرف غذا را تنظیم می‌کنند.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20260724/Cambridge-scientists-solve-brain-puzzle-behind-popular-obesity-drugs.aspx